Article on other languages:
- Rehiyon_Sentral_na_Luzon
- Central_Luzon
- Central_Luzon
- Luzón_Central
- Luzon_Tengah
- Tengnga_a_Luzon
- Luzon_Centrale
- 中部ルソン地方
- Centrinis_Lusonas
- Централен_Лузон_Регион
- Central_Luzon
- Central_Luzon
- Pegley_na_Luzon
- Kalibudtarang_Luzon
- Central_Luzon
- Centrala_Luzon
- Merkez_Luzon
- Butnga_nga_Luzon
 |
del.icio.us |
 |
Digg |
 |
Furl |
 |
|
 |
Rojo |
| Add to OnlyWire |
| Rehiyong III GITNANG LUZON |
|
 |
|
| Sentro ng rehiyon | Lungsod ng San Fernando, Pampanga |
| Populasyon
– Densidad |
8,204,742 382.1 bawat km² |
| Lawak | 21,470.30 km² |
| Dibisyon – Lalawigan |
7 12 118 3,102 20 |
| Wika | Kapangpangan, Tagalog, Ilokano, , Sambal atbp. |
Ang rehiyon ng Gitnang Luzon ay binubuo ng pinakamalaking kapatagan sa Pilipinas at ang gumagawa ng halos lahat ng suplay ng bigas sa bansa. Kaya ito ay binansagang Rice Bowl of the Philippines. Ang mga lalawigan bumubuo dito ay ang Aurora, Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac at ang Zambales.
Kasaysayan
 |
Maaaring naglalaman ang artikulo o seksyong ito ng orihinal na pagsasaliksik o kaya hindi pa natitiyak na mga pag-aangkin. Pagbutihin ang artikulo sa paglalagay ng mga sanggunian. Silipin ang usapang pahina para sa mga detalye. (Setyembre 2008) |
- Pangunang Artikulo: Kasaysayan ng Gitnang Luzon
Panahon ng Kastila
Noong panahon ng Himagsikan, nagsimula ang huling pagbabakang lumaban na ito sa mga puwersang hukbo ng mapanghihimagsik ng mga Pilipino at mga Katipunero na ang pumasok sa bahagi ng buong bayan na mahigit sa pitong lalawigan sa Gitnang Luzon tulad ng lalawigan sa Aurora, Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac at Zambales ay lumaban sa loog ng mga sundalong Kastila noong sumiklab ng bahagi sa Labanan ng Gitnang Luzon noong 1896 hanggang 1898.
Panahon ng mga Amerikano
Noong panahon ng Amerikano, nagsimula ang pagpasok ng puwersang pananakop ng mga Amerikano na mahigit sa pitong lalawigan sa bahagi ng Gitnang Luzon at ang inihahanda ng ating sagupang labanan sa pagitan ng mapanghihimagsik ng puwersang Pilipino at mga Katipunero ay lumaban sa mga Amerikano na ang sagupaan ng madugong pagbabaka ng labanan sa Gitnang Luzon noong Digmaang Pilipino-Amerikano.
Ikalawang Digmaang Pandaigdig at ang Pagsakop ng mga Hapon
Pagsalakay ng Pilotong Himpapawid ng mga Hapon
Noong 1941, sinalakay ng pilotohang himpapawid ng mga Hapon na ang pagbomba sa kalapit ng bahagi sa Gitnang Luzon. Ang halos ng mahigit sa libo libong Pilipino ang namatay at nasugatan pati ang mga Amerikano at Pilipinong sundalo sa itinaas ng pagputok ng sandata at ang baril na may makina ay ang magwasak na ito ng mga pilotong Hapones ang magwasak mula sa mga pagsalakay.
Pumasok ang Puwersang Pananakop ng mga Hapon
Noong 1941 hanggang 1942, sinakop ang puwersa ng Imperyong Hapones na ang pinasok ng pitong lalawigan sa Aurora, Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac at Zambales mula sa bahagi ng huling sinakop sa Gitnang Luzon.
Pagbagsak sa Bataan
- Pangunang Artikulo: Labanan sa Bataan
Noong Enero 1, hanggang Abril 9, 1942, noong nagsimula ang huling makikipagbakbakang lumaban sa pagitan ng puwersang militar ng mga sundalong Pilipino at Amerikano na ang sumiklab ng ating sumasalakay at ang pagbagsak sa lalawigan ng Bataan ay nasa bahagi ng Gitnang Luzon na ang lumaban sa mga puwersang hukbo ng Imperyong Hapones, samantala'y noong matapos ang sagupaang labanan ng pagtanggol sa Bataan at ang kasapit ng hukbong Pilipino at Amerikano na ang pagsuko sa kamay ng mga Hapon at ang nagsimula ng Martsa ng Kamatayan sa Bataan.
Martsa ng Kamatayan sa Bataan
- Panguang Artikulo: Martsa ng Kamatayan sa Bataan.
Noong Abril 9, 1942, Ang halos mahigit sa 75,000 mga Pilipino at Amerikanong sundalo ay bilang bilanggo ng digmaan na ang umabot sa mahabang lumakad na ito mula sa kamay ng puwersang Hapones ay nasa bahagi ng pagabot ng lumakad sa bayan ng Mariveles hangggang Balanga at sa kanilang magmartsa sa bayan ng Balanga, Bataan patungo sa San Fernando, Pampanga na isinakay sila sa tren patungong Kampo ng O'Donnell sa bayan ng Capas, Tarlac ay nasa bahagi ng Gitnang Luzon na halos ang mahigit sa 90 milya hanggang 140 kilometro na haba ng lumakad ng mga Amerikano at Pilipinong bilanggo ng digmaan na ang namatay at nabubuhay sa kamay ng mga Hapon noong inihanda mula sa Martsa ng Kamatayan sa Bataan.
Itinatag ng Hukbalahap
Noong Pebrero hanggang Marso 29, 1942, itinatag ang pamumuno ni Luis Taruc na ang simula ang Hukbalahap o Hukbong Bayan Laban sa Hapon ay ang pang-ilan sa mga militar ng almas sa Partido Komunista ng Pilipinas, at nagsimula sa paglusob ng huling pagsalakay ng puwersang Hapones mula sa baryo ng Sitio, Bawit, Baryo, San Lorenzo at Cabiao sa lalawigan ng Nueva Ecija. Samantala'y ang mahigit sa libo-libo mga Pilipinong gerilya na ang sumiklab ng matindi lumaban sa mga puwersa ng mga Hapones sa lalawigan ng Nueva Ecija sa bahagi ng Gitnang Luzon at ang inihanda ng pagpapalaya ng magkasanib ng tropang Pilipino at Amerikano sa Gitnang Luzon.
Panahon ng Pagpapalaya
Noong 1945, ang pagpasok at inilunsad ng puwersang pagpapalaya ng mga Amerikano mula sa kalabit ng pitong lalawigan sa Aurora, Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac at Zambales sa bahagi ng Gitnang Luzon at kasabay nila ay nasa loob ng puwersang militar ng Komonwelt ng Pilipinas at ang kinaroroonan ng puwersang gerilya ng mga Pilipino na silang kalabanin muli ay lumaban sa mga puwersang hukbo ng Imperyong Hapones noong magsimula ang madugong pagbabakang pagsalakay sa bahagi ng Labanan sa Hilagang-Gitnang Luzon, Labanan sa Gitnang Luzon at ang Labanan sa Pasong Dalton noong katapusan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Samantala'y ang halos mahigit sa libo-libong mga sundalong Hapones ang namatay, nasugatan at nabihag para sa labanan ng ating pagkatalo ng puwersang Hapones sa Gitnang Luzon, at humigit sa libo-libong mga sundalong Pilipino, Amerikano at mga kinaroroonan ng puwersang gerilya ang namatay at nasugatan para sa madugong labanan ng huling matagumpay ng mga Kakampi dito ay nasa loob ng madugong labanan ng Gitnang Luzon noong pagkaraan ng digmaan.
Pagsalakay sa Cabanatuan
- Pangunang Artikulo: Pagsalakay sa Cabanatuan
Noong Enero 30, 1945, nagsimula ang pagsalakay sa pagitan ng mga Pilipinong gerilya at mga sundalong Amerikano na tumuloy agad sa bayan ng Lungsod ng Cabanatuan, Nueva Ecija sa Gitnang Luzon, Samantala'y pagsabit ng gabi na ipagpatuloy ang huling sumakay ng mga Amerikanong sundalo na ang pumasok sa Kampong Bilangguan ng mga Hapon sa Cabanatuan na ang lumaban sa mga puwersa ng Imperyong Hapones ay lumusob sa kampo at iniligtas ang mahigit sa 516 mga Amerikanong bilanggo ng digmaan na galing sa Martsa ng Kamatayan sa Bataan sa tulong ng mga sundalong Amerikano ay iniligtas at lumabas sa Kampo, samantala'y isinalakay ng mga Pilipinong gerilya sa pamumuno ni kapitan Juan Pajota at kapitan Eduardo Joson mula sa tulay ng Cabu na ang lumusob sa mga sundalong Hapones, at pati ang mga tangke ng mga Hapon ay pinasabog ng tulay para sa sagupaan.
Pagsalakay sa Capas
- Pangunang Artikulo: Pagsalakay sa Capas
Noong 1945, nagsimula ang pagpapalaya ng huling pagsalakay sa pamamagitan ng magkasanib ng mga sundalong Pilipino, Amerikano at mga kinaroroonan ng mga gerilya ay tumuloy agad sa bayan ng Capas, Tarlac sa bahagi ng Gitnang Luzon, samantala'y isinalakay ang puwersang militar ng mga sundalong Pilipino at Amerikano na ang pumasok ng magpalaya sa Kampo ng O'Donnell ay nasa loob ng lumaban sa mga kawal ng Imperyong Hapones ay lumusob mula sa kampo ay mahigit sa libo-libong mga Pilipino at Amerikanong bilanggo ng digmaan na galing sa Martsa ng Kamatayan sa Bataan nitong Abril, 1942 at iligats muli sa tumulong ng mga sundalong Pilipino at Amerikano noong nakapalabas sa kampo. Samantala'y ang mga gerilyang Pilipino ay nasa loob ng Kampo ng O'Donnell na ang sinasalakay at lumaban sa puwersa ng Imperyong Hapones mula sa muling inihahanda noong pagkaraan ng sagupaan.
Labanan ng Nadakpin Muli sa Bataan
- Pangunang Artikulo: Labanan sa Bataan (1945)
Noong Enero hanggang Pebrero, 1945, nagsimula ang pangyayari ng Labanan ng Nadakpin Muli sa Bataan at kasama ng mga sundalong Pilipino, Amerikano at mga kinaroroonan ng mga gerilya ay buong puwersa nakipag sagupa sa higit na nakararaming sundalo ng Imperyong Hapones sa Tangway ng Bataan sa Gitnang Luzon. Ang mga kinaroroonan ng mga gerilyang tumulong sa mga sundalong Pilipino at Amerikano ay mula sa Pasong Paliku-liko. Samantala ang halos mahigit sa libo libong mga puwersa ng Imperyong Hapones ang namatay, nasugatan at nabihag na ating pagsalakay at lumusob ng mga sundalong Pilipino, Amerikano at mga kinaroroonan ng mga gerilya noong katapusan ng madugong labanan.
Pagpapalaya sa Zambales
- Pangunang Artikulo: Pagsalakay sa Zambales
Noong Enero 29, 1945, ang puwersang pagpapalaya ng mga Amerikano ay lumunsad ng dalampasigan sa lalawigan ng Zambales sa Gitnang Luzon, at kasama ang nasa loob ng puwersang Militar ng Komonwelt ng Pilipinas at ang mga Kinaroroonan ng Puwersang Gerilya na lumusob at lumaban sa mga puwersa ng Imperyong Hapon.
Pagkaraan ng Digmaan at ang Kampanya ng Rebeldeng Hukbalahap
Noong pagkaraan ang digmaan ay nagsimula sa Kampanya ng Hukbalahap ay ang pagsalakay mula sa kalapit ng lalawigan sa Gitang Luzon sa pamamagitan ng puwersang pamahalaan ng mga Pilipino lumaban sa mga puwersang rebelde ng Hukbalahap noong nagsimula ang Makatagpo sa Gitnang Luzon noong dekadang 1950 hanggang dekadang 1960 sa panahon ng Digmaang Malamig.
Pagkakahating Pulitikal
| Lalawigan/Lungsod | Kabisera | Populasyon (2000) |
km²) | Densidad (per km²) |
|
|---|---|---|---|---|---|
 |
Aurora | Baler | 173,797 | 3,239.5 | 53.6 |
 |
Bataan | Lungsod ng Balanga | 557,659 | 1,202.7 | 463.67 |
 |
Bulacan | Lungsod ng Malolos | 2,234,088 | 2,625.0 | 851.1 |
 |
Nueva Ecija | Lungsod ng Palayan | 1,659,883 | 5,284.3 | 314.1 |
 |
Pampanga | Lungsod ng San Fernando | 1,882,730 | 2,118.74 | 888.6 |
 |
Tarlac | Lungsod ng Tarlac | 1,068,783 | 3,053.4 | 350.0 |
 |
Zambales | Iba | 433,538 | 3,714.4 | 116.7 |
 |
Lungsod ng Angeles | — | 263,971 | 62.16 | 4,246.6 |
| Lungsod ng Olongapo | — | 194,260 | 170.30 | 1141 | |
¹ Ang Lungsod ng Angeles at Lungsod ng Olongapo ay mga matataas na urbanisadong mga lungsod; ang mga pigura ay ihiniwalay sa Pampanga at Zambales.
Mga Lungsod
- Lungsod ng Balanga, Bataan
- Lungsod ng Cabanatuan, Nueva Ecija
- Lungsod ng Gapan, Nueva Ecija
- Lungsod ng Malolos, Bulacan
- Lungsod Agham ng Muñoz, Nueva Ecija
- Lungsod ng Palayan, Nueva Ecija
- Lungsod ng San Fernando, Pampanga
- San Jose, Nueva Ecija
- Lungsod ng San Jose del Monte, Bulacan
- Lungsod ng Tarlac, Tarlac
- Lungsod ng Olongapo
Mga Kawing Panlabas
- Central Luzon Local Business Directory
- eK! - electronic Kabalen: a Kapampangan journal of ideas
- Executive Order No. 561: FORMATION OF THE "SUPER" REGIONS AND MANDATE OF THE SUPERREGIONAL DEVELOPMENT CHAMPIONS
- North Luzon Super Region: Potentials
- North Luzon Super Region: Projects
